Atlas Wszechświata - Słowniczek

Abell'a gromada: Zobacz Bogata gromada galaktyk, Abell'a katalog.
Abell'a katalog (A, ACO): Katalog 2712 bogatych gromad galaktyk stworzony przez George'a Abell'a w 1958 roku, na podstawie płyt fotograficznych z Palomarskiego Przeglądu Nieba (Palomar Sky Survey). Został on poszerzony w 1989 roku przez George'a Abell'a, Harolda Corwina i Rona Olowina o dodatkowe 1364 bogatych gromad w znacznej mierze z półkuli południowej, która nie została objęta przez oryginalny Palomarski Przegląd Nieba. Zawiera on większość najbogatszych gromad galaktyk w odległości 3 miliardów lat świetlnych.
Absolutna wielkość gwiazdowa: Obserwowana jasność obiektu umieszczonego dokładnie w odległości 10 parseków (=32.6 roku świetlnego). Nadolbrzymy mogą mieć widomą wielkość gwiazdową nawet -8, podczas gdy ciemne czerwone karły około +16. Słońce ma widomą wilkość gwiazdową równą +4.8, co jest mniej więcej w połowie pomiędzy oboma ekstremami.
Asocjacje: Zobacz OB asocjacje.
Asocjacja gwiezdowa: Zobacz OB asocjacje.
Bayera nazwa: Kombinacja liter greckich i nazwy konstelacji (Alpha Centauri, Epsilon Orionis etc.) używana do oznaczenia jasnych gwiazd. System został po raz pierwszy użyty przez Johanna Bayera w 1603 roku. Jaśniejsze gwiazdy w konstelacji mają zazwyczaj litery z początku alfabetu, a słabiej świecące z jego końca. Kilka słabszych gwiazd orzymało małe litery rzymskie od a do z albo wielkie litery rzymskie od A do Q (p Eridani, N Velorum etc.) Zobacz także Flamsteeda liczba.
Białe karły: Umierająca pozostałość olbrzyma, który odrzucił swoje zewnętrzne warstwy gazowe, ujawniając w ten sposób intensywnie gorące jądro- białego karła. Tylko najmłodsze białe karły są rzeczywiście białe, w ciągu miliardów lat powol stygną i zmieniają kolor na żółty lub pomarańczowy (chociaż najzimniejsze białe karły są bardziej niebieskie, niż można oczekiwać, ponieważ wodorowa atmosfera o wysokim ciśnieniu filtruje światło czerwone). Ostatecznie stają się martwymi czarnymi karłami, ale żaden jeszcze nie zdążył do takiego stopnia ostygnąć, ponieważ Wszechświat jest młodszy niż 15 miliardów lat. Białe karły są sklasyfikowane w typie D.
Bonner Durchmusterung katalog (BD, CD, CP): Katalog 325 037 gwiazd północnego nieba stworzony pomiędzy 1859, a 1862 rokiem, z dodatkiem 134 833 gwiazd nieba południowego, stworzonym w 1886 roku. Później doszły jeszcze do tego dwa kolejne duże katalogi gwiazd nieba południowego: Cordoba Durchmusterung (613 959 gwiazd) stworzony w latach 1892-1932 oraz Cape Photographic Durchmusterung (454 877 stars) stworzony pomiędzy 1895, a 1900 rokiem.
Barnarda katalog: Katalog 349 mgławic ciemnych na północ od delinacji -35° stworzony przez E. Barnarda w 1927 roku.
Billion (informacja dla osób czytających wersję angielską): 1 billion = 1 000 000 000.
Bogata gromada galaktyk: Gromada galaktyk zawierająca setki dużych galaktyk. Najbliższą bogatą gromadą jest gromada w Pannie (Virgo). Najbogatsze gromady mogą zawierać ponad tysiąc dużych galaktyk. Większość bogatych gromad galaktyk w pobliskiej części Wszechświata została skatalogowana w katalogu Abell'a.
Brązowy karzeł: Niedoszła gwiazda (niektórzy określają "chybiona"), która miała za małą masę na rozpoczęcie reakcji termojądrowych w jej jądrze. Mogą być one bardzo powszechne, ale bardzo trudno je wykryć, ponieważ bardzo słabo świecą. Brązowe karły w rzeczywistości nie są brązowe, rozpoczynają swoje życie świecąc na ciemno czerwono, a ich blask powoli zanika. Brązowe karły są bardziej masywne niż planety, a ich masy wahają się w zakresie od 10 do 80 mas Jowisza (lub od 0.01 do 0.08 masy Słońca). Są dwa główne typy brązowych karłów - bardziej gorące (1500K do 2500K) typu L i chłodniejsze (200K do 1500K) typu T. Najgorętsze brązowe karły są czasem kalsyfikowane jako bardzo chłodne czerwone karły typu M.
Ciągu głównego gwiazdy: Zwykłe gwiazdy, takie jak Słońce, które spalają w swoich wnętrzach wodór w reakcjach termojądrowych, produkując w ten sposób energię. Inne generacje (typy) gwiazd tworzą: olbrzymy, nadolbrzymy i białe karły.
Ciemna materia: Widzialne gwiazdy i mgławice to tylko niewielki ułamek całej materii Wszechświata. Reszta występuje w formie trudnej do wykrycia, ale z całą pewnością istnieje, czego dowodem jest ruch gwiazd w galaktykach oraz ruch galaktyk w gromadach. Ciemna materia składa się prawdopodobnie z różnorodnych typów cząstek subatomowych.
Czarna dziura: Obiekt astronomiczny utworzony, gdy supermasywna gwiazda wybucha pod koniec swojego życia jako supernowa, tworząc supergęsty punkt w przestrzeni, z którego nic nie może uciec z powodu bardzo silnego pola. Gwiazda prawdopodobnie musi mieć 40- krotnie większą masę niż Słońce, aby mogła z niej powstać czarna dziura, o typowej masie około 3 mas Słońca. Czarna dziura może być wykryta dzięki zakłócającym efektom, jakie wywiera na sąsiednie gwiazdy i materię. Uważa się, że centra większości galaktyk, włączając w to naszą własną, zawierają supermasywne czarne dziury, które "zassały" tysiące gwiazd.
Czerwony karzeł: Najmniejsze i najsłabiej świecące gwiazdy. Około 80% wszystkich gwiazd to czerwone karły, chociaż żaden z nich nie jest widoczny z Ziemi gołym okiem. Wyświecają mniej niż 1% tego co Słońce i dlatego ich życie jest bardzo długie- najmniejsze mogą trwać nawet miliardy lat. Są sklasyfikowane jako typ M.
Deklinacja (Dec): Zobacz Współrzędne Równikowe.
ESO katalog (ESO): Katalog Galaktyk ESO/Upssala. Rozszerzenie do katalogu UGC, zawierające wykaz 18 422 jasnych galaktyk na południe od deklinacji -20°, opublikowane w 1982 roku. Zauważ, że połączone katalogi UGC i ESO nie zawierają danych dla deklinacji w pasie pomiędzy -2.5°, a -20°.
Flamsteeda oznaczenie: Kombinacja liczby i nazwy konstelacji (na przykład 61 Cygni, 36 Ophiuchi etc.) używana do identyfikacji gwiazd widocznych gołym okiem. Liczby zostały zastosowane poraz pierwszy w katalogu gwiazd John Flamsteeda opublikoegonym w 1725 roku. Nie wszyskie gwiazdy widoczne gołym okiem posiadają numery Flamsteeda, a większość gwiazd półkuli południowej w ogóle nie posiada tych oznaczeń. Zobacz także Bayera nazwa.
Galaktyka: Olbrzymia koncentracja milionów lub miliardów gwiazd. Są 4 główne typy galaktyk: eliptyczne (E), soczewkowate (S0), spiralne (S) i nieregularne (Irr). Nasza galaktyka zawiera 200 miliardów gwiazd, a największe galaktyki moga zawierać nawetwiele bilionów. Galaktyka pisana wielką literą odnosi sie do galaktyki w której żyjemy, a inna nazwa, którą możemy zamiast niej używać jest Droga Mleczna. Zobacz także galatyka karłowata.
Galaktyka nieregularna: Galaktyka o bardzo nieregularnym kształcie, bez widocznej struktury eliptycznej lub spiralnej. Klasyfikowana jako typ Irr.
Galaktyka eliptyczna: Galaktyka o gładkim wyglądzie i eliptycznym kształcie. Galaktykom eliptycznym przypisuje się typ E, a ich kształty są dokładnie określane przez stopień spłaszczenia elipsy: przechodząc od typu E0 - kolistego, do E7 - skrajnie eliptycznego.
Galaktyka karłowata: Mała galaktyka zawierająca zazwyczaj od miliona do kilku miliardów gwiazd. Nie ma ściśle określonych rozmiarów wyznaczająych górną granicę dla galaktyk karłowatych, ale galaktyka o średnicy poniżej 40000 lat świetlnych może być uważana za karłowatą.
Galaktyka soczewkowata: Galatyka o kształcie soczewki. Jest to typ pośredni pomiędzy galaktyką eliptyczną, a spiralną. Galaktykom soczewkowatym przypisuje się typ S0.
Galaktyka spiralna: Galaktyka posiadająca ramiona spiralne. Istnieją dwa główne typy; z centralną poprzeczką - SB i bez - S (lub SA). Galaktyki spiralne są podzielone na podtypy a, b, c (czasem również d), w zależności w jakim stopniu są rozwinięte ramiona spiralne. Gdy jądro dominuje rozmiarami i jasnością, a ramiona są słabo zarysowane, gładkie i ciasno nawinięte wokół jądra, galaktyka jest określana jako Sa. Natomiast typ Sd odpowiada sytuacji odwrotnej: jadro jest ledwie widoczne, a ramiona są rozbudowane i maja bogatą strukturę. Typy Sb i Sc opisują przypadki pośrednie.
Galaktyka z poprzeczką: Galaktyka z jasną prostą centralną strukturą poprzecznie ułożoną do ramion i złożoną z gwiazd.
Giclas katalog (G): Najczęstsze określenie Przeglądu Ruchów Własnych Lowella (Lowell Proper Motion Survey) stworzonego w latach 1970', zawierającego 11 747 gwiazd o dużych ruchach własnych.
Gliese katalog (Gl, Wo, GJ): Najczęsciej używana nazwa do określenia trzech katalogów opracowanych przez W. Gliese (później także przez H. Jahreißa) w 1957, 1969 i 1993 roku. Trzeci katalog, który zawiera 3803 gwiazdy położone w odlełgości do 25 parseków był wydany jedynie we wstępnej formie i pomimo sygnałów o pojawieniu się czwartego katalogu, nie ma w tej chwili żadnych oznak wskazujących na pojawienie się któregokolwiek z nich.
Gromada galaktyk: Obszar koncentracji galaktyk powiązanych wzajemnie siłami grawitacji. Termin "gromada" odnosi się zazwyczaj do dużego zbioru obiektów-wielu dziesiątek lub setek galaktyk, a termin "grupa" jest używany dla znacznie mniejszych ugrupowań.
Gromada gwiazd: Zobacz gromada otwarta, gromada kulista.
Gromada kulista: Sferyczne skupisko wielu tysięcy gwiazd. Gromady kuliste maja zazwyczaj rozmiary od 50 do 150 lat świetlnych i są najczęściej porozrzucane w sferycznych halo otaczającychgalaktyki (w tym także naszą Galaktykę).
Gromada otwarta: Skupisko gwiazd zawierające zazwyczaj kilkuset członków upakowanych w obszarze o średnicy mniejszej niż 20 lat świetlnych. Można je najczęściej odnaleźć blisko regionów gwiazdotwórczych w ramionach spiralnych galaktyk.
Grupa galaktyk: Koncentracja galaktyk powiązanych wzajemnymi siłami grawitacji. Określenie "grupa" odnosi się zazwyczaj do małego zbioru kilkudziesięciu galaktyk, a "gromada" jest używane dla znacznie większego zgrupowania.
Gwiazda zmienna: Gwiazda, która zmienia swoją jasność. Istnieje wiele typów gwiazd zmiennych; niektóre mogą zmieniać jasność w przeciągu minut, podczas gdy inne zmieniają swoją jasność powoli, na przestrzeni wielu miesięcy. 334 pierwszych gwiazd odkrytych w danej konstelacji otrzymuje jedno- lub dwuliterowy kod, np. R Scuti lub UV Ceti. Dalsze gwiazdy zmienne są oznaczane jako: V335, V336, etc. Przykładowo, Proxima Centauri jest znana astronomom gwiazd zmiennych jako V645 Centauri.
Gwiazdozbiór (konstelacja): Obszar sfery niebieskiej u umownie wyznaczonych granicach, zakreślonych wokół charakterystycznych układów tworzonych przez gwiazdy o różnych jasnościach i odległościach. Wyznaczonych jest 88 gwiazdozbiorów - 48 wprowadzili starożytni Grecy, a kolejnych 40 zostało dodanych po 1600 roku.
Harwardzki Poprawiony katalog (Harvard Revised) (HR): Zobacz Jasnych Gwiazd katalog (Bright Star).
Henry'ego-Drapera katalog (HD): Katalog klas widmowych 272 150 gwiazd stworzony pomiędzy 1918 i 1924 rokiem.
Hipparcos katalog (HIP): Katalog 118 218 gwiazd pochodzący z przeglądu dokonanego przez satelitę Hipparcos wystrzelonego na orbitę w 1989 roku. Zbierał on dane o paralaksach gwiazd, dostarczjąc dzięki temu dokładne pomiary odległości do kilkudziesięciu tysięcy gwiazd w odlełgości nie większej niż 1000 lat świetnych.
Hubble'a stała (H): Wartość, która opisuje w tempo roszerzania się Wszechświata wraz z upływem czasu. Stała Hubble'a pomaga wyznaczyć wielkość i wiek Wszechświata oraz jest używana do wyznaczenia szacunkowych odległości do galaktyk na podstawie przesunięcia ku czerwieni. Stała Hubble'a nie jest dokładnie znana, ale zawiera się gdzieś w przedziale od 55 do 80 km/s/Mpc.
IC katalog (IC): Katalog Indeksowy, dodatek do katalogu NGC zawierajacy dodatkowe 5386 gromad gwiazdowych, mgławic i galaktyk. W rzeczywistosci jest to połączenie obu katalogów, pierwszego opublikowanego w 1895 roku i drugiego w 1908 roku. Zobacz także NGC katalog.
Jasnych Gwiazd katalog (Bright Star catalogue) (HR, BS, Yale): Katalog prawie wszystkich gwiazd jaśniejszych niż +6.5 mag, opublikowany przez Obserwatorium Uniwersytetu Yale (Yale University Observatory). Oryginalna wersja została opublikowana w 1908 roku jako Harvardzki Poprawiony Katalog Fotometryczny (Harvard Revised Photometry Catalogue) i zawierała 9096 gwiazd. Aktualna wersja jest już 15 edycją.
Jednostka astronomiczna (Astronomical Unit) (AU)(j.a.): średnia odległość pomiędzy Ziemią a Słońcem. Wynosi ona 149 597 871 km. Często używana do określenia odległości w Układzie Słonecznym lub odległości pomiędzy gwiazdami w układach wielokrotnych.
Kątowy rozmiar: Obserwowany rozmiar obiektu, wyrażony za pomocą kątów w stopniach, minutach i sekundach .
Karzeł: Normalna gwiazda ciągu głównego, która podobnie jak Słońce spala w jądrze wodór w reakcjach termojadrowych. Najjaśniejsze karły mogą być dużo większe od Słońca. Zobacz także Olbrzymy, Nadolbrzymy.
Klasyfikacja gwiazdowa: Zobacz kalsyfikacja widmowa (spektralna).
Klasyfikacja widmowa (spektralna): System używany do klasyfikacji gwiazd. Jest 7 głównych kategorii gwiazd: O, B, A, F, G, K i M, przechodząc od gorących, niebiesko-białych gwiazd, do chłodniejszych, czerwonych (wszystkie typy i do tego w odpowiedniej sekwencji można łatwo zapamietać za pomocą: "Oh Be A Fine Girl, Kiss Me!"). Numery od 0 do 9 są zazwyczaj dodawane, aby oznaczyć podtyp. Także rzymska numeracja jest czasem dodawana, aby oznaczyć rozmiar gwiazdy. Nadolbrzymy należą do klasy I, olbrzymy do klasy III, a zwykłe gwiazdy ciągu głównego do klasy V. (pośredni typ II jest przypisywany jasnymolbrzymom, a typ IV- podolbrzymom). Słońce jest gwiazdą typu G2V, podczas gdy Arktur - żółty olbrzym - jest typu K2III.
Konstelacja: Zobacz Gwiazdozbiór.
Kwazar: Galaktyka z niezwykle jasnym jądrem, którego blask przyćmiewa resztę galaktyki kilkaset razy. Kwazary leżą miliardy lat świetlnych stąd, cechują więc wczesny Wszechświata. źródłem energii kwazara jest prawdopodobnie materia opadająca na supermasywną czarną dziurę.
Luyten, Willem: Astronom, który pomiędzy latami 1930' a 1980' odnalazł tysiące pobliskich gwiazd w kilku ogromnych przeglądach, włączając w to Przegląd Ruchów Własnych Bruce'a (Bruce Proper Motion Survey) z 1944 roku i przegląd Palomarski-Luytena (Luyten-Palomar), przeprowadzony w latach 1970'. Luyten stworzył wiele katalogów ruchów własnych, włączając w to katalog Luytena (L), Palomarski-Luytena(LP), Luytena Dwu Dziesiątych Sekundy Łuku (Luyten Two-Tenths Arcsecond) (LTT),Luytena Czterech Dziesiątych Sekundy Łuku (Luyten Four-Tenths Arcsecond)(LFT) oraz Luytena Pół Sekundy Łuku (Luyten Half-Second)(LHS).
Olbrzym: Gwiazda wielkości Słońca pod koniec swojego życie (po kilku miliardach lat od swojego powstania) zwiększa poważnie swoją objętość z powodu zmieniającej się równowagi energetycznej w jądrze i w ten sposób staje się olbrzymem. Temperatura powierzchniowa gwiazdy spada, przez costaje się ona coraz bardziej czerwona. Ten końcowy etap życia gwiazdy trwa kilka milionów lat, aż ostatecznie odrzuci ona swoje zewnętrzne warstwy i stanie się białym karłem. Zobacz także Biały karzeł, Nadolbrzym.
Magnituda: Zobacz Widoma wielkość gwiazdowa, Absolutna wielkość gwiazdowa.
Magnituda: Inna nazwa dla widomej wielkości gwiazdowej.
MCG katalog (MCG): Katalog Morfologiczny Galaktyk (Morphological Catalogue of Galaxies), zawierający 31 000 galaktyk na północ od deklinacji -45° stworzony pomiędzy 1962 a 1974 rokiem.
Minuta: Zobacz Minuta kątowa.
Minuta kątowa ('): Miara małych kątów. 1 minuta łuku = 1/60 stopnia.
Mgławica: Chmura międzygwiezdnego pyłu i gazu. Jasne mgławice świecą albo światłem emitowanym przez gaz, który wchodzi w ich skład (mgławice emisyjne), bądź też odbitym światłem pochodzącym z gwiazd (mgławice refleksyjne) lub na oba sposoby jednocześnie. Mgławice ciemne składają się z chmur gazu i pyłu, który nie jest oświetlony. Mgławice planetarne są gazowymi otoczkami wyrzuconymi przez gwiazdy.
Mgławica planetarna: Rozszerzająca się otoczka gazowa, należąca do gorącego białego karła. Mgławica planetarna tworzy się pod koniec życia olbrzyma; jądro zaczyna się wtedy zapadać, a zewnętrzną atmosfera gwiazdy ulega odrzuceniu, dzięki czemu powstaje jednocześnie biały karzeł i mgławica. Intensywne promieniowanie z centralnie położonego białego karła sprawia, że mgławica świeci. Mgławice planetarne rospraszają się w czasie krótszym niż 50 000 lat. Nazywane są mgławicami planetarnymi, ponieważ przypominały astronomom z wyglądu planety.
Nadolbrzym: Gdy w gwiaździe posiadającej masę wiekszą niż około 10 mas Słońca zacznie ustawać spalanie wodoru w jądrze (co następuje pod koniec życia), spowoduje to wzdęcie zewnętrznych warstw gwiazdy i wtedy stanie się ona nadolbrzymem. Nadolbrzymy są największymi i najjaśniejszymi ze wszystkich gwiazd, a ich życie kończy się zazwyczaj wybuchem supernowej, w którym powstaje gwiazda neutronowa, bądź czarna dziura. Zobacz także karzeł, olbrzym.
Neutronowa gwiazda: Jądro nadolbrzyma, które zapadło się podczas wybuchu supernowej i składa się wyłącznie z neutronów. Większość gwiazd pomiędzy 8 a 60 masami Słońca kończy swoje życie w taki właśnie sposób, dając gwiazdę neutronową o masie około 1.4 mas Słońca. Gwiazdy neutronowe mają tylko 10 kilometrów średnicy przy niewyobrażalnej gęstości- łyżeczka gwiazdy neutronowej miałaby masę setek milionów ton. Zobacz także Czarna dziura.
NGC katalog (NGC): Nowy Generalny Katalog (New General Catalogue). Katalog 7840 najjaśniejszych gromad gwiazdowych, mgławic oraz galaktyk opublikowany przez J. Dreyera w 1888 roku. Zobacz także IC katalog.
OB asocjacje: Luźne ugrupowanie dziesiątków lub setek bardzo jasnych gwiazd rozrzuconych na przestrzeni kilkuset lat świetlnych. Gwiazdy asocjacji OB powstały w tym samym rejonie gwiazdotwórczym i powoli rochodzą się we wszystkich kierunkach. Najczęściej można je odnaleźć w ramionach spiralnych galaktyk.
Paralaksa: Niewielkie przesunięcia widocznych pozycji bliskich gwiazd spowodowane krążeniem Ziemi na orbicie wokół Słońca. Im bliższa gwiazda, tym większą posiada paralaksę. Odległość do gwiazd można obliczyć w parsekach ze wzoru: 1/paralaksa, (lub w latach świetlnych 3.2616/paralksa), gdzie paralaksa musi być podana w sekundach łuku.
Parsek (pc): Odległość do gwiazdy, która posiadałaby paralaksę 1 sekundy łuku. (Żadna gwiazda w rzeczywistości nie znajduje się tak blisko). 1 parsek = 3.2616 lat świetlnych.
PGC katalog (PGC): Katalog Głównych Galaktyk (Catalogue of Principal Galaxies), opublikowany w 1989 roku. Zawiera 73 197 najjaśniejszych galaktyk. Od 1989 roku kolejne odkrywane galaktyki otrzymywały swój numer PGC, tak że w tej chwili ponad milion galaktyk posiada numery PGC.
Pomarańczowy karzeł: Gwiazda o jasności zawierającej się w przedziale pomiędzy podobnymi Słońcu żółtymi gwiazdami, a czerwonymi karłami. Pomarańczowe karły są klasyfikowane jako typ K.
Prędkość ucieczki galaktyk (Recessional Velocity): Predkość radialna galaktyk spowodowana rozszerzaniem Wszechświata.
Przesunięcie ku czerwieni (z): Wzrost długości fali światła spowodowany ruchem źródła światła w kierunku od obserwatora (jego prędkość radialna). Większa prędkość źródła powoduje większe przesunięcie ku czerwieni. W rozszerzającym się Wszechświecie galaktyki o dużych przesunięciach ku czerwieni leżą dalej od galaktyk o małych przesunięciach. Efekt przesunięnięcia ku czerwieni może dotyczyć również światła pokonującego silne pole grawitacyjne jakiegoś obiektu, np. czarnej dziury.
Radialna prędkość (RV): Prędkość obiektu w kieruku do lub od obserwatora. W rozszerzającym się Wszechświecie galaktyka o większej prędkości radialnej generalnie powinna znajdować się dalej od innej, która ma mniejszą prędkość radialną.
Rok świetlny (ly)(l.ś.-lat świetlnych): Odległość jaką pokonuje światło w ciągu roku. Jest równa ona 0.3066 parseka lub 9461 miliardom kilometrów, albo 63 240 jednostkom astronomicznym.
Rektascencja (RA): Zobacz współrzędne równikowe.
Ross, Frank: Astronom, który poszukiwał gwiazd o dużych ruchach własnych w latach 1925 - 1939, dzięki czemu powstała lista 1070 bliskich gwiazd.
Ruch własny: Bardzo powolne, stałe przesuwanie się widocznego położenia leżących blisko nas gwiazd na niebie, spowodowane ich niezależnym ruchem w Galaktyce. Nawet najbliższe i najszybsze gwiazdy wymagają wieków, aby przesunąć swoje położenie o stopień lub więcej.
Sekunda: Zobacz sekunda kątowa.
System gwiazdny: Gwiazda wraz z planetami, ich księżycami, planetoidami, kometami i pyłem, które krążą wokół niej.
Sekunda kątowa ("): Miara bardzo małych kątów. 1 sekunda łuku = 1/60 minuty łuku= 1/3600 stopnia.
Supergromada: Duża koncentracja setek lub tysięcy grup galaktyk. Rozmiary supergromad mogą wynosić od 100 milionów do 500 milionów lat świetlnych i są zazwyczaj osadzone w ogromnych "powłokach" i ścianach galaktyk otaczających pustki, w których znajduje się jedynie niewielka ilość galaktyk. Supergromady utworzyły się we wczesnym Wszechświecie, gdy materia zaczęła się skupiać pod wpływem grawitacji.
Supernowa: Katastroficzna eksplozja gwiazdy, która może na krótko świecić jaśniej od całej galaktyki zawierającej miliardy gwiazd. Może to nastąpić, gdy nadolbrzym wykorzysta całe swoje paliwo termonuklearne, powodując zapadnięcie jądra i uwalniając przy tym ogromne ilości energii, która odrzuca zewnętrzne warstwy gwiazdy z bardzo dużą prędkością (kilka do kilkudziesięciu tysięcy km/s) . Pozostałością po nadolbrzymie jest gwiazda neutronowa lub, w ekstremalnych przypadkach- czarna dziura.
Supernova remnant: Pozostałość po gwieździe widoczna jako rozszerzająca się mgławica gazu, która została wyrzucona z ogromną prędkością w wyniku wybuchu supernowej.
Temperatura: W astronomii temperatura jest mierzona w skali Kelvina (symbol K), co odpowiada K=°C + 273°. Stąd temperatura w południe 20°C odpowiada 293K, a temperatura powierzchni Słońca 5500°C odpowiada około 5770K.
Trillion (dla osób czytających wersję angielską): 1 trillion = 1 000 000 000 000.
UGC katalog (UGC): Generalny Katalog Galaktyk Uppsali (Uppsala General). Zawiera 12 939 jasnych galaktyk na północ od deklinacji -2.5°, opublikowany w 1973 roku. Zobacz także ESO katalog.
Widoma wielkość gwiazdowa: System używany do określenia jasności gwiazd na niebie. Jaśniejsze gwiazdy mają niższe wartości, a słabiej świecące - wyższe. Najciemniejsze obiekty widoczne przez napotężniejsze teleskopy mają magnitudę +30. Przez dobry, przenośny teleskop można zobaczyć obiekty do +15 mag, przez lornetkę do +9 mag, a najsłabsze gwiazdy widoczne gołym okiem mają magnitudę około +6. Bardzo jasne obiekty mają ujemną magnitudę: najjaśniejsza gwiazda - Syriusz ma magnitudę -1.4, Księżyc w pełni ma magnitudę -12.7, a Słońce w południe ma magnitudę -26.8.
Wolf, Max: Astronom, który w latach 1919 - 1931 poszukiwał gwiazd o dużych ruchach własnych, tworząc w ten sposób listę 1566 pobliskich gwiazd.
Współrzędne galaktocentryczne: Taki sam układ współrzędnych, jak współrzędne galaktyczne, z tym wyjątkiem, że ten układ jest wyznaczony względem centrum Galaktyki.Mała niepewność co do odległości do centrum galaktycznego uniemożliwia, aby ten układ był szeroko stosowany.
Współrzędne galaktyczne (l, b): Układ współrzędnych, któego odniesieniem jest płaszczyzna Galaktyki. Słońce wyznacza zerową długość, a centrum galaktyczne zerową szerokość. Symbolami używanymi do oznaczenia współrzędnych galaktycznych są l (długość) i b (szerokość). Zerowy punkt galaktycznej szerokości i długości odpowiada RA=17h45m37s Dec=-28°56'10", a galaktyczny biegun północny odpowiada RA=12h51m26s Dec=+27°07'42", (współrzędne dla epoki 2000).
Współrzędne równikowe (RA, Dec): Najczęściej używany przez astronomów system do określania współrzędnych. Jest on odpowiednikiem ziemskiej szerokości i długości geograficznej przeniesionej na sferę niebieską, z tym wyjątkiem że długość nazywana jest rektascencją, a szerokość deklinacją. Z powodów historycznych rektascencja nie jest mierzona w stopniach, ale w 'godzinach' - 24 godziny są równe360 stopniom. Pewną komplikację wprowadza również to, że w miarę upływu czasu cały system współrzędnych ulega bardzo powolnemu przemieszczaniu - stąd przykładowo pozycje gwiazd z 1950 roku są nieco odmienne w porównaniu do tych z 2000 roku (przyczyną jest precesja, a także nutacja).
Współrzędne supergalaktyczne (L, B): Układ współrzędnych oparty na przybliżonej płaszczyźnie Supergromady w Pannie (Virgo). Płaszczyzna supergalaktyczna przechodzi przez Słońce i środek Gromady w Pannie. Kilka pobliskich supergromad także leży blisko tej płaszczyzny. Symbole używane dla współrzędnych supegalaktycznych to: L (długość) i B (szerokość). Zerowy punkt supergalaktycznej szerokości i długości odpowiada RA=02h49m14s Dec=+59°31'42", a supergalaktyczny biegun północny znajduje się na RA=18h55m01s Dec=+15°42'32", (współrzędne dla epoki 2000).
Yale katalog: Zobacz Jasnych Gwiazd katalog (Bright Star).
Żółty karzeł: Każda mała żółta gwiazda, taka jak Słońce. Sklasyfikowane w typie G.